In het voortgezet onderwijs zijn de verschillen in studievaardigheden van jongens en meisjes behoorlijk groot. Zijn meisjes gewoon slimmer dan jongens? Nee, meisjes zijn gemiddeld niet intelligenter dan jongens maar hoe komt het dan dat jongens vaker uitvallen in het voortgezet onderwijs, afstromen naar een lager niveau of slechtere leerprestaties halen? Uit onderzoek blijkt dat meisjes een voorsprong hebben in bepaalde cognitieve vaardigheden en bijvoorbeeld een beter zelfinzicht hebben en  meisjes zijn vaak taliger. Omdat ons onderwijs behoorlijk talig is, geeft dit meisjes een voorsprong. In het huidige onderwijs wordt ook een grote mate van zelfstandigheid en planning en organisatie van schoolwerk verwacht, vaardigheden die bij jongens vaak nog onvoldoende aanwezig en ontwikkeld zijn. Wat hebben jongens nodig zodat ze weer kunnen aanhaken en zich kunnen ontwikkelen en betere leerprestaties laten zien?

Talige meisjes versus drukke jongens
Dat er (soms grote) verschillen zijn in het gedrag en de ontwikkeling van meisjes en jongens is goed te zien in de puberteit. Kijk maar eens rond in een brugklas en je ziet jongens met nog speels gedrag en meisjes die vaak fysiek ook groter zijn dan jongens en heel ander gedrag laten zien. Jongens en meisjes verschillen dus sterk in de puberteit qua uiterlijk en gedrag maar binnen de groep zijn er ook verschillen. Het is niet zo dat alle jongens nog speels zijn en niet talig zouden zijn. Er zijn ook jongens die fysiek verder zijn en interesses en vaardigheden hebben die hun leeftijdgenoten nog niet hebben. Dit geldt trouwens ook voor meisjes!

Welke rol speelt evolutie in man-vrouwverschillen?
De tijd dat mannen uit jagen gingen en vrouwen voor nageslacht zorgden ligt inmiddels ver achter ons maar de vraag is hoe mannen en vrouwen zich sinds die tijd ontwikkeld hebben. Om de huidige verschillen te kunnen duiden kan een lesje evolutieleer verhelderend zijn!

Nature of nurture?
Puberteit wordt vaak als eerste geassocieerd met gierende hormonen en dat  is niet zo gek want (geslachts)hormonen spelen ook een belangrijke rol, ze sturen de hersenprocessen en daarmee het gevoelsleven en het gedrag.

Feitje: de hersenontwikkeling wordt in de puberteit op subtiele wijze beinvloed door geslachtshormonen. Uit onderzoek blijkt dat pubers die gevoeliger zijn voor mannelijke geslachtshormonen (testosteron) ook meer typische patronen hebben in de ontwikkeling in bepaalde hersengebieden. Het gaat om gebieden die relevant kunnen zijn voor verschillen in cognitie tussen jongens en meisjes.

Biologie (nature) speelt dus wel degelijk een belangrijke rol in ontwikkkeling en verschillen tussen jongens en meisjes maar de omgeving (nurture) speelt ook een belangrijke rol want cultuur en leerervaringen hebben invloed op de hersenontwikkeling. Dat jongens zich biologisch sterker ontwikkeld hebben heeft te maken met het feit dat ze zich (in de oertijd) fysiek moesten voorbereiden op jagen, vechten en zware arbeid verrichten. In tegenstelling tot meisjes die zich meer richt(t)en op sociale interactie en communicatie met andere meisjes en vrouwen. Vanuit de evolutie hebben meisjes zich dus meer ontwikkeld op sociaal en communicatief gebied en zijn de hersengebieden waar taal een belangrijke rol speelt meer ontwikkeld.

We kunnen dus concluderen dat het niet een kwestie is van nature of nurture maar nature én nurture. Feit is wel dat bepaalde structuren en vaardigheden in de hersenen bij jongens zich anders en volgens een ander tijdpad ontwikkelen dan bij meisjes. Uit MRI-onderzoek is aangetoond dat er structuren zijn die bij meisjes eerder zijn ontwikkeld dan bij jongens. Globaal kan geconstateerd worden dat de hersenontwikkeling bij jongens achterloopt bij die van meisjes en dat hun hersenrijping ongeveer anderhalf jaar later is voltooid. Er zijn wel specifieke onderdelen waarin jongens weer voorop lopen en dat zijn  dan bijvoorbeeld de motoriek en ruimtelijke vaardigheden. Belangrijk is ook om te weten dat aan het eind van de hersenrijping (ongeveer rond het 25ste jaar) de meeste jongens de achterstand in taal op meisjes heben ingelopen.

Van probleem naar oplossing!
We weten nu dat biologie een belangrijke rol speelt in de prestatieverschillen tussen jongens en  meisjes, maar dat de omgeving en cultuur uiteindelijk bepalend zijn hoe en in welke richting jongens en  meisjes zich ontwikkelen. Het goede nieuws is dus dat jongens het ook in zich hebben om zich in meer talige vaardigheden te ontwikkelen, we moeten er wel eerder mee beginnen. Het argument dat jongens nog speels zijn en niet toe zijn aan bepaalde vaardigheden gaat dus niet op. Die zgn typische eigenschappen van jongens, zoals onderzoeken en experimenteren (ruimtelijk inzicht) kunnen ze heel goed inzetten om zich de meer talige vaardigheden eigen te maken.

Wat moet er gebeuren in het onderwijs om jongens weer mee te laten doen?
Verandering in het onderwijs is een oplossing maar dat is lange termijnwerk en het zou goed zijn als er een dialoog en samenwerking komt tussen wetenschap en onderwijs, zodat wetenschappelijk inzicht vertaald kan worden naar het onderwijs.

Het is twee voor twaalf
Wat kunnen we voor de huidige jongens doen die nu dreigen af te glijden, want onze huidige maatschappij heeft juist behoefte aan mensen die ondernemend en creatief zijn én beschikken over de juiste vaardigheden (executieve functies).

De wetenschap dat we eerder moeten beginnen met het aanbieden en aanleren van meer talige vaardigheden aan jongens is van belang voor de komende generatie jongens, voor nu hebben jongens behoefte aan aanpassingen en handvatten om betere prestaties te laten zien.

In de klas
L
eerkrachten kunnen helpen door structuur en duidelijkheid te bieden. Bied leerstof aan in korte stukjes, geef korte verbale instructie en wissel af met doe-opdrachten. Het visualiseren van lesstof is ook een goede manier om af te wisselen (ook meisjes hebben hier baat bij!). Er is niet één oplossing, daarvoor zijn zoals aangegeven, jongens te verschillend. Wel hebben jongens meer beweging en uitdaging nodig en sturing.

Helpen bij school- en huiswerk
Zelfstandig kunnen werken, plannen en organiseren zijn bij het maken en leren van schoolwerk de belangrijkste vaardigheden. Jongens hebben hier gerichte hulp en begeleiding bij nodig, structuur en sturing zijn essentieel. Het (helpen bij) maken van een (huiswerk)planning, weten hoe je het beste kunt leren, strategieen en manieren van leren, zijn mogelijkheden en handvatten om jongens te helpen en te begeleiden bij het leren (leren).

Hoe je dat het beste kunt doen, daar blog ik regelmatig over in bijvoorbeeld praktische huiswerktips maar ook andere informatieve blogs waar je mee aan de slag kunt. Meer behoefte aan individuele begeleiding? Op de website vind je uitgebreide informatie over de mogelijkheden en je kunt altijd contact met mij opnemen via mail of telefoon.